Çocuğun kişiliğinin temelleri, aile içindeki ilk sosyal deneyimlerde atılır. — Alfred Adler

Dünyaya gözlerimizi açtığımız ilk andan itibaren ihtiyacımız olan en temel duygu güvendir, anne-baba ile kurduğumuz ilk ilişki hayat boyu diğer tüm ilişkilerimizin temelini oluşturur. Çocuk, dünyayı ve kendini önce en yakınındaki kişinin gözlerinden tanır. Bu bakış, sadece bir sevgi ifadesi değildir; çocuğa “sen varsın, seni görüyorum” mesajını verir. Bir çocuğun kendilik algısı, ona nasıl bakıldığı ve duygularının nasıl karşılık bulduğu ile şekillenir. Sevgi, kabul ve güvenle karşılanan çocuk, kendini değerli ve yeterli hisseder. Yaşamın ilk yıllarında kurulan bu bağ, ilerleyen yaşlarda dış dünyayla kurulan ilişkilerin de temelini oluşturur, yani hem duygusal hem de sosyal gelişiminin yönünü belirler.

Çocuğun kendi kendini yöneten, yüksek benlik algısına sahip bir birey olarak gelişmesi büyük ölçüde ona sunulan olanaklara ve ebeveynlerin benimsediği tutumlara bağlıdır. Özellikle yaşamın ilk yıllarında anne-baba davranışları, çocuğun kişiliğinin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynar. Uygun anne baba tarzında, ne aşırı kontrolcü ne de ilgisiz bir tutum sergilenmesi gerektiği vurgulanır. Ebeveynlerin çocuklarına karşı çok cezalandırıcı ya da aşırı hoşgörülü olmamaları; bunun yerine belirli sınırlar ve kurallar koyarak, bu kuralların uygulanmasını sağlarken aynı zamanda çocuklarına sevgi ve ilgi göstermeleri gerektiği savunulmaktadır. Araştırmalar sonucunda, ebeveynlik tutumlarının çocuklarda birbirinden farklı kişilik ve davranış özelliklerinin gelişimine yol açtığı belirlenmiştir. Çocuğun içinde büyüdüğü aile ortamının niteliği, onun dengeli ve uyumlu bir kişilik geliştirmesini sağlar.

Kabul Edici, Destekleyici ve Demokratik Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Çocuğun bir birey olarak kabul edildiği, bağımsız olması için teşvik edildiği; ancak ebeveyn kontrolünün sürdüğü bir tutumdur. Çocuğun ihtiyaçlarına cevap verilir, aile kararlarında fikirleri alınır. Anne babalar çocuğun duygu ve düşüncelerini önemser; sevecen, anlayışlı ve destekleyicidir. Demokratik ebeveynler hem duyarlı davranır hem de çocuklarından beklenti içinde olur. Çatışma düzeyini düşük tutarak çocuğu cesaretlendirirler. Anne babanın başarı karşısındaki olumlu yaklaşımı çocuğu yeni girişimlere yönlendirir. Çocuk, yaptığı bir davranışın takdir edildiğini gördüğünde onu geliştirmeye devam eder. Anne babalar çocuğun kendine özgü bir birey olduğunu kabul etmeli ve gelişebileceğine güvenmelidir. İlgili ve destekleyici bir yetişkin, çocuğun başarı duygusunu güçlendirir.
Bu ortamda yetişen çocuk; kendine ve çevresine saygılı, sınırlarını bilen, yaratıcı ve kendini rahat ifade edebilen biri olur. Sorumluluk duygusu gelişmiş, hoşgörülü, iş birliğine açık ve sosyal açıdan dengeli bireyler olarak yetişirler. Anne babanın tutarlı yaklaşımı çocuğun güven duygusunu artırır. Küçük yaşta karar vermeye alışan çocuk, ileride kendi kararlarını rahatlıkla alabilir. Kendi haklarını savunurken başkalarının haklarına da saygı duyar.

Otoriter ve Baskıcı Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Otoriter aileler; kuralcı, denetleyici ve esnek olmayan bir tutum sergiler. Çocuğun kurallara uymasını ve itaat etmesini beklerler. Kontrolü kaybetmekten korktukları için çocuğa az güvenirler. İstenmeyen davranışlarda cezaya başvurabilir, olumlu davranışları ise çoğu zaman ödüllendirmezler. Sürekli çocuğun yanlışlarını vurgular, özgürlüğünü sınırlarlar. Evde söz hakkı anne babaya aittir. Bu çocuklar genellikle öz güveni düşük, çekingen ve başkalarının etkisine açık bireyler olabilir. Anne babaya karşı edilgen görünseler de içten içe öfke geliştirebilirler. Yaratıcı düşünmekte ve kendilerini ifade etmekte zorlanabilirler. Sürekli eleştirildikleri için hata yapmaktan korkabilir, hem kendilerine hem çevrelerine karşı güvensiz olabilirler. Otoriteye boyun eğen ve olumsuz benlik algısı geliştiren bireyler hâline gelebilirler.

Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Bu tutumda ebeveynler çocuklarının zarar görmemesi için aşırı koruyucu davranır. Çocuğun yapabileceği sorumluluklar bile anne baba tarafından üstlenilir. Bu durum çocuğun bağımsız hareket etmesini zorlaştırır. Sürekli korunup yönlendirilen çocuk, kendi başına karar vermekte güçlük yaşayabilir ve yetişkinlere bağımlı hâle gelebilir. Zamanla “Ben yapamam.” düşüncesi gelişebilir. Bu nedenle çocuğun yaşına uygun sorumluluklar almasına fırsat verilmelidir. Bu çocukların karar alma ve özgüven becerileri yeterince gelişmeyebilir. Yapabilecekleri işlerde bile destek bekleyebilirler. Aşırı bağımlı, çekingen ve girişimcilik yönü zayıf bireyler olabilirler. Sosyal ilişkilerde de anne babaya ihtiyaç duyabilirler.

Tutarsız Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Bazı ailelerde kurallar olsa da ne zaman uygulanacağı belli değildir. Anne babanın aynı davranışa farklı zamanlarda farklı tepkiler vermesi çocuk için kafa karıştırıcıdır. Bir gün normal karşılanan davranış başka bir gün sert şekilde cezalandırılabilir. Bu durum çocuğun doğru ve yanlışı ayırt etmesini zorlaştırır. Çocuk ne zaman nasıl davranacağını kestiremez ve güvensizlik yaşayabilir. Davranışların bazen ödüllendirilip bazen cezalandırılması çocukta kararsızlık yaratır. Çocuk neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlamakta zorlanabilir. Zamanla düşüncelerini ifade etmekte güçlük çeken, kaygılı ve özgüveni düşük bireyler hâline gelebilirler. Güven ve bağlanma problemleri yaşayabilirler.

Aşırı Hoşgörülü Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Bu tutumda ebeveynler çocuklarına fazla özgürlük verir ve sınır koymaktan kaçınır. Çocuğun uygunsuz davranışları çoğu zaman hoş görülür. Kuralların olmadığı bu ortamda çocuk genellikle istediğini yapar ve istekleri koşulsuz karşılanır. Anne babalar çoğunlukla yalnızca büyük problemler olduğunda tepki gösterirler. Sınırların olmadığı bir ortamda büyüyen çocuklar güven duygusu geliştirmekte zorlanabilir. Benmerkezci davranışlar gösterebilir, paylaşma ve kurallara uyma konusunda sıkıntı yaşayabilirler. Dürtü kontrolünde zorlanabilir, toplumsal kurallara uyum sağlamakta güçlük çekebilirler.

Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu ve Çocuğa Etkileri
Mükemmeliyetçi anne babalar çocuklarından her zaman en iyisini bekler. Çocuğun başarısı yeterli görülmez ve sürekli daha fazlası istenir. Çocuk olduğu gibi kabul edilmekte zorlanır. Kurallar nettir ve çocuğun bunlara eksiksiz uyması beklenir. Bu baskı altında çocuk başarısızlık ve yetersizlik duygusu yaşayabilir. Bu çocuklar sadece başarılı olduklarında sevildiklerini düşünebilirler. Yoğun performans kaygısı yaşayabilir, hata yapmaktan korkabilirler. Başarısız olduklarında kendilerini değersiz hissedebilirler. Kendi ihtiyaçlarını geri plana atıp başkalarını memnun etmeye çalışabilirler. Kaygılı ve baskı altında hisseden bireyler hâline gelebilirler.

Çocuğun Gelişim Yolculuğuna Eşlik Etmek
Her çocuk farklıdır ve kendi gelişim hızına sahiptir. Çocukları başkalarıyla kıyaslamadan, sevgi ve güven ortamında desteklemek önemlidir. Sevildiğini hisseden çocuk kendine güvenen bir birey olarak büyür. Bizim görevimiz; çocukların yanında olmak, ihtiyaç duyduklarında destek vermek ve hayata sağlıklı şekilde hazırlanmalarına yardımcı olmaktır.
Geleceğe güvenle bakan, kendini ifade edebilen sağlıklı bireyler yetiştirme umuduyla…